Ως ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ (Η.Ε.),ή ευρέως γνωστό ως e-commerce, eCommerce ή e-comm, ορίζεται το εμπόριο παροχής αγαθών και υπηρεσιών που πραγματοποιείται εξ αποστάσεως με ηλεκτρονικά μέσα, βασιζόμενο δηλαδή στην ηλεκτρονική μετάδοση δεδομένων, χωρίς να καθίσταται αναγκαία η φυσική παρουσία των συμβαλλομένων μερών, πωλητή-αγοραστή. Περιλαμβάνει το σύνολο των διαδικτυακών διαδικασιών: ανάπτυξης, προώθησης, πώλησης, παράδοσης, εξυπηρέτησης και πληρωμής για προϊόντα και υπηρεσίες. Το εύρος των ανταλλαγών που διεξάγονται ηλεκτρονικά, έχει αυξηθεί ασυνήθιστα με την ευρεία χρήση του Διαδικτύου. Η χρήση του εμπορίου διεξάγεται κατ’αυτόν τον τρόπο, παρακινώντας και απορροφώντας καινοτομίες στην ηλεκτρονική μεταφορά χρηματικών πόρων, στη διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας (supply chain management), στο διαδικτυακό μάρκετινγκ (Internet marketing), στη διεκπεραίωση διαδικτυακών διαδικασιών (online transaction processing), στην ανταλλαγή ηλεκτρονικών δεδομένων (electronic data interchange, EDI), στην καταγραφή συστημάτων διοίκησης (inventory management) και στην αυτοματοποίηση συστημάτων συγκέντρωσης δεδομένων.

shopping-cartΜέσα
Σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία και όπως ενδεικτικά απαριθμούνται σ΄ αυτή, μέσα ηλεκτρονικού εμπορίου δια των οποίων επιχειρείται αυτό, εκτός από τα διάφορα διαφημιστικά έντυπα και καταλόγους ή διαφημιστικές καταχωρήσεις σε ΜΜΕ, θεωρούνται: το τηλέφωνο, το ραδιόφωνο, το εικονοτηλέφωνο, το βιντεοτέξτ (μικροϋπολογιστής και τηλεοπτική οθόνη) με πληκτρολόγιο ή οθόνη αμφίδρομης επικοινωνίας, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, η τηλεομοιοτυπία καθώς και η τηλεόραση.

Αντικείμενα
Το ηλεκτρονικό εμπόριο περιλαμβάνει την ψηφιοποίηση των αγορών: αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών μέσω ηλεκτρονικών συστημάτων, όπως είναι το Διαδίκτυο. Περιλαμβάνει, εκτός από τις τυπικές αγορές μέσω του Παγκόσμιου Ιστού, και όλη τη βιομηχανία που υποστηρίζει αυτές τις αγορές: οnline επεξεργασία δοσοληψιών (για τράπεζες κυρίως), διαχείριση αλυσίδας παροχών, ανταλλαγή ηλεκτρονικών δεδομένων, κ.ά.

Εφαρμογή
To ηλεκτρονικό εμπόριο έχει αλλάξει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι αγορές στις επιχειρήσεις αλλά και στον τελικό πελάτη. Εμφανίζονται πολλές αγοραστικές ευκαιρίες στο Διαδίκτυο, προσφέροντας αγαθά από ψηφιακά CD μέχρι βιβλία, αυτοκίνητα, ως και σπίτια. Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, περιλαμβάνοντας για την πραγματοποίησή του ειδικές κάρτες αγορών.

Κατηγορίες Ηλεκτρονικού Εμπορίου
Με βάση τις πωλήσεις, σύμφωνα με μελέτη της Eurostat (2002), το ηλεκτρονικό εμπόριο διακρίνεται σε έξι κύριες κατηγορίες και τρεις επιμέρους:

  1. Επιχείρηση προς καταναλωτή, Business to consumer (B2C)
  2. Επιχείρηση προς Επιχείρηση, Business to Business (B2B)
  3. Επιχείρηση προς δημόσιους φορείς, Business to Government (B2G)
  4. Καταναλωτής προς Καταναλωτή, Consumer to Consumer (C2C)
  5. Καταναλωτής προς Επιχείρηση, Consumer to Business (C2B)
  6. Καταναλωτής προς Δημόσιους Φορείς, Consumer to Government (C2G)
  7. Δημόσιοι Φορείς προς Καταναλωτή, Government to Consumer (G2C)
  8. Δημόσιοι Φορείς προς Επιχείρηση, Government to Business (G2B)
  9. Δημόσιοι Φορείς προς Δημόσιους Φορείς, Government to Government (G2G)

Το ηλεκτρονικό εμπόριο Επιχείρηση προς Καταναλωτή, B2C
Στην κατηγορία αυτή, ανήκουν οι ηλεκτρονικές επιχειρήσεις που προβάλλουν, προωθούν, και πωλούν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους προς τους καταναλωτές. Σύμφωνα με έρευνα της Eurostat (2004), για το 2001, οι τελικοί καταναλωτές των Β2C συναλλαγών, αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειοψηφία των πελατών των επιχειρήσεων λιανικής πώλησης που δραστηριοποιούνται στο Διαδίκτυο, σε αντίθεση με άλλους τομείς του εμπορίου, που κυριαρχούν οι συναλλαγές B2B. Φυσικά, οι στρατηγικές μάρκετινγκ και προώθησης των προϊόντων είναι εντελώς διαφορετικές σε κάθε περίπτωση (B2C και B2B). Το ίδιο και ο τρόπος λειτουργίας, ο σχεδιασμός και η προβολή των προϊόντων σε ένα διαδικτυακό τόπο που στοχεύει στη δημιουργία πωλήσεων σε τελικούς καταναλωτές (Grzywaczewski et al., 2010) .

Το ηλεκτρονικό εμπόριο Επιχείρηση προς Επιχείρηση, B2B
Στην κατηγορία αυτή, περιλαμβάνονται ηλεκτρονικές εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο χώρο του Διαδικτύου ( Chong et al, 2011). Κάθε συναλλαγή, πληροφορία που σχετίζεται με την ανάπτυξη, παραγωγή, παράδοση, τις πωλήσεις και την υποστήριξη των προϊόντων ή υπηρεσιών, συμπεριλαμβάνεται σε ένα B2B σύστημα (Grzywaczewski et al, 2010).

Παράδειγμα αποτελεί η χρήση του συγκεκριμένου συστήματος από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για κάθε συναλλαγή τους, γεγονός που μειώνει το χρόνο ολοκλήρωσης μιας εργασίας, με μειονέκτημα όμως την ελλιπή ασφάλεια των συναλλαγών. Οι B2B συναλλαγές αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα κομμάτια του ηλεκτρονικού εμπορίου (Chong et al, 2011), και στην περίπτωση συνδυασμού των επιχειρησιακών στρατηγικών, τα οφέλη μπορεί να είναι εξαιρετικά θετικά. Κατηγορίες πελατών στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

Σύμφωνα με τους Chaffey, Ellis και Chadwick (2009), με βάση το μέγεθος της επιχείρησης η αγορά διακρίνει τρεις κατηγορίες πελατών: πολυεθνικοί με πολλά αποκεντρωμένα συνδεδεμένα μεταξύ τους τμήματα, οργανισμούς μεσαίου μεγέθους που δημιουργούν το δικό τους πρόγραμμα ηλεκτρονικού εμπορίου ή το αναβαθμίζουν ώστε να αναπτύξουν την ανταγωνιστικότητά τους και μικρομεσαίου οργανισμούς που λόγω ανταγωνιστικότητας κυρίως προσπαθούν να αναπτυχθούν και να παραμείνουν στην αγορά.

Τα τέσσερα στάδια υιοθέτησης προϊόντων και υπηρεσιών ηλεκτρονικού εμπορίου σε μια τυπική επιχείρηση που ήδη έχει εξασφαλίσει την ύπαρξη λογισμικού και απαιτούμενων λοιπών υπηρεσιών είναι:

  • Αυτοματοποίηση επιχειρηματικών εγγράφων π.χ. τιμολόγια, αποδείξεις, εντολές πληρωμής κτλ.
  • Αλλαγή διαδικασιών ή ενσωμάτωση νέων με στόχο την πληρέστερη ικανοποίηση των πελατών της π.χ τρόποι επικοινωνίας με πελάτες
  • Υιοθέτηση τεχνολογιών ηλεκτρονικού εμπορίου για βελτίωση επικοινωνίας, συντονισμού και ελέγχου αφορώντας κυρίως επιχειρήσεις παγκόσμιου βεληνεκούς με υποκαταστήματα και θυγατρικές, και,
  • Η Διαχείριση Επιχειρηματικών Διαδικασιών, όπου η επιχείρηση ενσωματώνει όλες τις ανάγκες της για συναλλαγές, πληρωμές και ανταλλαγή δεδομένων ηλεκτρονικά σε ένα ενιαίο και πλήρως αυτοματοποιημένο περιβάλλον.

Επιχειρησιακές Εφαρμογές
Ορισμένες εφαρμογές που σχετίζονται με το Η.Ε. είναι οι παρακάτω:

  • Document automation στην supply chain και στα logistics
  • Domestic και international payment systems
  • Enterprise content management
  • Group buying
  • Automated online assistants
  • Instant messaging
  • Newsgroups
  • Online shopping και order tracking
  • Online banking
  • Online office suites
  • Shopping cart software
  • Teleconferencing
  • Electronic tickets

Αντίκτυπο στις αγορές
Οι οικονομολόγοι που στοχάζονταν σχετικά με το ηλεκτρονικό εμπόριο, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το εμπόριο αυτό οφείλει να οδηγήσει σε έντονο ανταγωνισμό τιμών, καθότι αυξάνει την ικανότητα των καταναλωτών στη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με προϊόντα και τιμές. Η έρευνα τεσσάρων οικονομολόγων από το πανεπιστήμιο του Σικάγο, έδειξε ότι η αύξηση των διαδικτυακών αγορών έχει επηρεάσει επίσης, την οργανωτική δομή των βιομηχανιών σε δύο κλάδους, που έχει παρατηρηθεί σπουδαία αύξηση του ηλεκτρονικού εμπορίου και αυτοί οι κλάδοι είναι τα βιβλιοπωλεία και τα ταξιδιωτικά πρακτορεία. Γενικά, οι μεγάλες εταιρίες έχουν την τάση να αναπτύσσονται εις βάρος των μικρότερων, καθώς είναι σε θέση να χρησιμοποιούν οικονομίες κλίμακος (economies of scale) και να προσφέρουν χαμηλότερες τιμές. Η μόνη προσδοκία του συγκεκριμένου υποδείγματος, είναι η πολύ μικρή κατηγορία βιβλιοπωλών, μαγαζιά με έναν έως τέσσερις υπαλλήλους, που φαίνεται ότι έχουν αντισταθεί στην τάση.